@cyprusjournal_news
Ο πόλεμος για την ταινία Naza και οι παράπλευρες απώλειες
Για την αδυναμία αντικειμενικής εκφοράς λόγου σε μια σκληρή εποχή.
Μόλις η Naza προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και η αίθουσα απάντησε με ρεκόρ 24 λεπτών όρθιου χειροκροτήματος, το Ισραήλ έσπευσε να αντιδράσει με αγανάκτηση. Η υπουργός Πολιτισμού πρότεινε να αφαιρεθεί η ιθαγένεια από τους σκηνοθέτες· ο πρωθυπουργός ζήτησε νομοθεσία για την τιμωρία της συκοφαντίας κατά των ενόπλων δυνάμεων.
Τελικά οι Ισραηλινές Δυνάμεις Άμυνας ζήτησαν από τους δικαιούχους αντίγραφο της ταινίας που κατηγορεί τις IDF, για να εξετάσουν τις κατηγορίες κατά των στρατιωτικών και να απαντήσουν. Οι κατηγορίες είναι βαριές: ότι ο ισραηλινός στρατός ενσωματώνει στις επιχειρήσεις του στη Λωρίδα της Γάζας την πιθανότητα θανάτου αμάχων. Ο τίτλος της ταινίας παραπέμπει σε εβραϊκό ακρωνύμιο που σημαίνει «παράπλευρες απώλειες».
Η Naza συζητείται έντονα και με πάθος. Ωστόσο την ταινία έχουν δει μέχρι στιγμής μόνο όσοι βρίσκονταν στην αίθουσα του φεστιβάλ. Δεν παίζεται ακόμη στους κινηματογράφους ούτε στο διαδίκτυο. Κρίνεται από το σινόψις και από τις εντυπώσεις όσων την είδαν. Κάποιος στο Ισραήλ είπε: «Μια ταινία που κανείς δεν έχει δει έχει ήδη προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο».
Παράδοξο είναι ότι η Naza απορρίφθηκε και από την παλαιστινιακή πλευρά. Τα πρώτα 10 λεπτά της ταινίας αφηγούνται τα γεγονότα που πυροδότησαν τον πόλεμο στη Γάζα — την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Στους Παλαιστίνιους δεν αρέσουν τα πρώτα 10 λεπτά· στο ισραηλινό κατεστημένο δεν αρέσουν τα υπόλοιπα 110. Από τη μία πλευρά του μετώπου οι δημιουργοί αποκαλούνται εθνικοί προδότες, από την άλλη σιωνιστές προπαγανδιστές.
Οι συνσκηνοθέτες Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ γεννήθηκαν στο Ισραήλ. Ο Άμπραχαμ και η Σορ λένε ότι έκαναν την ταινία για να γίνει καλύτερη η χώρα τους. Δεν είναι επαγγελματίες σκηνοθέτες τόσο όσο ριζοσπάστες υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παραγωγοί ήταν Βρετανοί κινηματογραφιστές εβραϊκής καταγωγής. Πίσω από τη δουλειά πιθανόν υπάρχουν συμβουλές επαγγελματιών του Λονδίνου.
Ένας από αυτούς, ο σκηνοθέτης Τζόναθαν Γκλέιζερ, γύρισε το 2023 τη Ζώνη ενδιαφέροντος — μια ταινία για την άνετη ζωή της οικογένειας του διοικητή του Άουσβιτς δίπλα στη μηχανή της γενοκτονίας, στην άλλη πλευρά του φράχτη του στρατοπέδου. Η αναλογία διαβάζεται στη Naza, όταν ανώνυμοι Ισραηλινοί στρατιωτικοί μιλούν για θανάτους στη Λωρίδα της Γάζας πάνω σε πλάνα ειρηνικής νυχτερινής ζωής στο Τελ Αβίβ. Ο ίδιος ο τίτλος, γραμμένος με λατινικούς χαρακτήρες, υπαινίσσεται το «nazi».
Είναι δύσκολο να κατηγορήσει κανείς τους δημιουργούς για μίσος προς τον εβραϊκό λαό, επειδή την ταινία έκαναν, κατά κάποιον τρόπο, «δικοί τους». Στο Ισραήλ, όμως, αρνούνται να τους δουν ως αντικειμενικούς ντοκιμαντερίστες: η ταινία (σύμφωνα με τις περιγραφές) δεν πληροί τα κριτήρια της ερευνητικής δημοσιογραφίας, όπου πρέπει να παρουσιάζονται διαφορετικές απόψεις και να επαληθεύονται μαρτυρίες που για τον θεατή παραμένουν ανώνυμες. Ο Άμπραχαμ και η Σορ ξεκίνησαν την ταινία ήδη γνωρίζοντας ότι ο τόνος τους θα ήταν κατηγορητικός.
Στο Ισραήλ θεωρούνται εθνικοί προδότες που βάζουν στα χέρια του εχθρού όργανο συκοφαντίας. Πολύ περισσότερο που μια «αιματοβαμμένη συκοφαντία» κατά του στρατού νομιμοποιείται από την καταγωγή των αποστατών. Και η χώρα πολεμά. Αν και στην κοινωνία δεν υπάρχει πλήρης ομοφωνία, οι συγκρίσεις του ισραηλινού στρατού με τους ναζί και η λέξη «γενοκτονία» είναι εξαιρετικά επώδυνες για την πλειονότητα των πολιτών που έχουν τραυματιστεί από την καταστροφή της 7ης Οκτωβρίου.
Ακούγονται φωνές: γιατί οι Ισραηλινοί κινηματογραφιστές δεν κάνουν μια ταινία για τη δική τους ματιά στα γεγονότα, για όσα συνέβησαν στις 7 Οκτωβρίου, για το πώς πολεμά η Χαμάς κρυπτόμενη πίσω από άμαχους Παλαιστίνιους. Οι κινηματογραφιστές απαντούν ότι στα μεγάλα δυτικά φεστιβάλ έχει επιβληθεί κάτι σαν μποϊκοτάζ των Ισραηλινών. Οι Ευρωπαίοι δεν είναι έτοιμοι να συμπονέσουν το Ισραήλ, επειδή κατά την αντίληψη της κοινής γνώμης εκπροσωπεί την ισχυρή πλευρά. Οι Ισραηλινοί το εξηγούν ως «ηθική υπεροψία» ανθρώπων στην ευημερούσα Δύση. Οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να μπουν στις λεπτομέρειες· τους είναι ευχάριστο να αισθάνονται ηθική υπεροχή απέναντι σε όσους βρέθηκαν στον πόλεμο.
Οι αντίπαλοι απαντούν ότι η αντιπολεμική στάση της Ευρώπης είναι επιλεκτική και αφορά μόνο ορισμένες χώρες. Αυτές οι χώρες δεν εισακούονται· «ακυρώνονται». Στη στάση του ενθουσιώδους κοινού του Φεστιβάλ της Βενετίας λείπει η κατανόηση ότι δεν είναι η συγκεκριμένη σύγκρουση, αλλά ο πόλεμος ως τέτοιος που συχνά συνοδεύεται από «παράπλευρες απώλειες» — συμπεριλαμβανομένης της απώλειας της αμεροληψίας και του μέτρου.
