Λίγους μήνες πριν από την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι ΗΠΑ είχαν ήδη διαμορφώσει πολιτική κατά του κομμουνιστικού κόμματος ΑΚΕΛ και της κοντινής του συνδικαλιστικής ομοσπονδίας ΠΕΟ. Η Ουάσιγκτον στοιχημάτιζε στα μη κομμουνιστικά συνδικάτα και στις κυπριακές υπηρεσίες ασφαλείας. Αυτό αναφέρεται σε αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα του 1959–1960, τα οποία εξετάζει το Sigmalive.
Το βασικό έγγραφο είναι η μυστική οδηγία «Πολιτική των ΗΠΑ έναντι της Κύπρου» της 9ης Φεβρουαρίου 1960. Την ενέκριναν το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ.
«Η σοβαρότερη απειλή — οι κομμουνιστές»
Στην οδηγία αναφέρεται ότι, μακροπρόθεσμα, η κύρια απειλή για την εξουσία του Μακαρίου και για τη μελλοντική ανεξάρτητη Κύπρο προερχόταν από τους κομμουνιστές. Το ΑΚΕΛ χαρακτηρίζεται ως η μόνη καλά οργανωμένη πολιτική δύναμη στο νησί. Οι συντάκτες συνέδεαν την επιρροή του πρωτίστως με την ΠΕΟ: το συνδικάτο είχε τότε περίπου 35.000 μέλη, κάτι που επέτρεπε στο κόμμα να κυριαρχεί στο εργατικό κίνημα.
Η οδηγία προέβλεπε, «στο μέτρο του δυνατού», βοήθεια για την ενίσχυση των μη κομμουνιστικών συνδικάτων. Εφόσον ήταν σκόπιμο, επέτρεπε επίσης στήριξη σε νέα απαγόρευση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου. Ένα ακόμη σημείο ήταν να ενθαρρυνθεί «προσεκτικά» η νέα κυβέρνηση να δημιουργήσει και να εκπαιδεύσει αστυνομία και υπηρεσίες ασφαλείας για την αντιμετώπιση της «κομμουνιστικής ανατρεπτικής δραστηριότητας». Τελικός στόχος των ΗΠΑ ήταν μια σταθερή, φιλοδυτική Κύπρος, όπου θα προστατεύονταν τα δυτικά στρατιωτικά συμφέροντα και τα συμφέροντα στον τομέα των επικοινωνιών.
Ο Μακάριος και το δεξιό μέτωπο
Τα έγγραφα του 1959 είχαν προηγηθεί συνομιλίες Αμερικανών διπλωματών με τον Μακάριο. Σε τηλεγράφημα της 19ης Μαΐου 1959, ο πρόξενος Τέιλορ Μπέλτσερ κατέγραψε ότι ο αρχιεπίσκοπος θεωρούσε το δεξιό Ενιαίο Δημοκρατικό Μέτωπο Αναδημιουργίας (ΕΔΜΑ) πολιτικό του στήριγμα κατά του κομμουνισμού. Σύμφωνα με τον διπλωμάτη, ο Μακάριος ήταν «ικανοποιημένος» που η Αριστερά δεν είχε ενταχθεί στο μέτωπο. Πίστευε ότι οι κομμουνιστές μπορούσαν να ηττηθούν μόνο αν η Δεξιά πρότεινε πρόγραμμα όχι χειρότερο από εκείνο της Αριστεράς.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του προξενείου της 25ης Ιουλίου 1959, ο Μακάριος έβγαλε σκόπιμα στη δημοσιότητα τη σύγκρουσή του με τον Γεώργιο Γρίβα. Ήθελε να ενισχύσει τη θέση του πριν από τις αποφάσεις για τις βρετανικές βάσεις και τους χωριστούς δήμους.
Τι είπε ο διευθυντής της CIA
Στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στις 11 Νοεμβρίου 1959, ο διευθυντής της CIA Άλεν Ντάλες ήταν αισιόδοξος για τη μετάβαση της Κύπρου στην ανεξαρτησία. Ταυτόχρονα χαρακτήρισε τους Κυπρίους «λαό επιρρεπή στη βία» και τους κομμουνιστές στο νησί ισχυρή δύναμη που «αναμένει την κατάλληλη στιγμή». Οι επόμενες τρεισήμισι γραμμές της έκθεσής του παραμένουν απόρρητες.
Σχέδιο για το συνδικάτο ΣΕΚ
Μετά την ανεξαρτησία, η αμερικανική πρεσβεία πέρασε σε συγκεκριμένα βήματα. Σε μυστική έκθεση της 11ης Οκτωβρίου 1960, ο πρέσβης Φρέιζερ Γουίλκινς πρότεινε εκπαίδευση στελεχών του συνδικάτου ΣΕΚ στις ΗΠΑ και αποστολή Αμερικανού συνδικαλιστικού οργανωτή στην Κύπρο για τουλάχιστον έξι μήνες. Προϋπόθεση για την αναδιοργάνωση της ΣΕΚ θεωρούσε η πρεσβεία την αποχώρηση του γενικού γραμματέα Μιχαλάκη Πισσά. Σύμφωνα με το έγγραφο, ο Μακάριος αναγνώριζε ότι ο Πισσάς έπρεπε να αντικατασταθεί. Ήθελε όμως να το αποφασίσει το ίδιο το συνδικάτο ή ο Πισσάς να αποχωρήσει οικειοθελώς, ώστε η παρέμβαση της κυβέρνησης να μην είναι ορατή.
Η πρεσβεία εξέταζε επίσης το ενδεχόμενο τα συμφέροντα των εργαζομένων της Cyprus Mines Corporation να εκπροσωπούνται από κοινή επιτροπή της ΣΕΚ και της τουρκοκυπριακής συνδικαλιστικής ομοσπονδίας, χωρίς τη συμμετοχή της ΠΕΟ. Οι 12.000 λίρες που αναφέρονται στο έγγραφο ήταν χρέος της ΣΕΚ, όχι αμερικανική βοήθεια.
Στις 17 Δεκεμβρίου 1960 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενέκρινε σε γενικές γραμμές τις προτάσεις της πρεσβείας, αλλά περιόρισε την παραμονή του Αμερικανού συνδικαλιστικού ειδικού σε 90 ημέρες.
https://lenta.cy/arhivy-ssha-kak-vashington-gotovilsja-protivostojat-akjel/
