Υπερπλήρεις κελιά, έλλειψη προσωπικού, βία μεταξύ κρατουμένων και μη ικανοποιητικές συνθήκες υγιεινής — αυτά είναι τα προβλήματα με τα οποία θα πρέπει να ασχοληθεί ο νέος διευθυντής των Κεντρικών Φυλακών της Κύπρου.
Ο Τζορτζ Ιωάννου, πρώην στρατιωτικός ακόλουθος της Κύπρου στις ΗΠΑ, θα αναλάβει καθήκοντα στις 2 Νοεμβρίου 2026. Εν τω μεταξύ, το ποσοστό υποτροπής μεταξύ των αποφυλακισμένων Ελληνοκυπρίων έφτασε το 43,69%, ενώ η κατασκευή νέου σωφρονιστικού συγκροτήματος παραμένει στο στάδιο των ερευνών και του σχεδιασμού.
Ο διορισμός του Τζορτζ Ιωάννου ως νέου διευθυντή των Κεντρικών Φυλακών έρχεται σε περίοδο σοβαρών προβλημάτων στο σωφρονιστικό σύστημα της Κύπρου. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης που παρουσιάστηκαν σε απάντηση σε κοινοβουλευτικό αίτημα του βουλευτή Ανδρέα Κωνσταντίνου στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, έως τον Αύγουστο του 2026 το ποσοστό των Ελληνοκυπρίων που καταδικάστηκαν εκ νέου και επέστρεψαν στη φυλακή ανερχόταν σε 43,69%.
Πρόκειται για ανθρώπους που είχαν ήδη εκτίσει ποινή φυλάκισης, αποφυλακίστηκαν, αλλά στη συνέχεια έλαβαν νέα καταδίκη και επέστρεψαν υπό κράτηση. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης αναγνωρίζει ότι η κοινωνική επανένταξη και η απασχόληση των πρώην κρατουμένων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση της υποτροπής. Ωστόσο, οι δυνατότητες των υφιστάμενων προγραμμάτων είναι περιορισμένες λόγω της χρόνιας υπερπληρότητας των Κεντρικών Φυλακών. Σύμφωνα με την εκτίμηση του υπουργείου, η έλλειψη χώρου και πόρων εμποδίζει την ατομική εργασία με τους κρατούμενους και μειώνει την αποτελεσματικότητα της αποκατάστασης.
Σύμφωνα με νέα στοιχεία, το ποσοστό των εκ νέου καταδικασθέντων μειώθηκε στο 28,3% το 2023, αλλά στη συνέχεια άρχισε να αυξάνεται ξανά και έφτασε το 43,69% έως τον Αύγουστο του 2026.
Αυτά τα στοιχεία αφορούν συγκεκριμένα τους Ελληνοκύπριους και όχι όλους τους πρώην κρατούμενους. Αντανακλούν επίσης την επιστροφή στη φυλακή μετά από νέα καταδίκη και όχι όλες τις πιθανές περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων παραβάσεων. Η επίσημη αποστολή του Τμήματος Φυλακών της Κύπρου περιλαμβάνει την εξασφάλιση της ασφάλειας, την προστασία της κοινωνίας και την προετοιμασία των κρατουμένων για επιστροφή στην κοινωνία μετά την έκτιση της ποινής. Ωστόσο, τα στατιστικά των επαναλαμβανόμενων καταδικών θέτουν υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αποκατάστασης.
Τα προβλήματα του σωφρονιστικού συστήματος επιβεβαιώνονται από διεθνείς εκθέσεις. Σε έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης που δημοσιεύθηκε στις 19 Μαΐου 2026, η Κύπρος βρέθηκε μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών με ιδιαίτερα υψηλή υπερπληρότητα φυλακών. Τον Ιανουάριο του 2025 αντιστοιχούσαν 117 κρατούμενοι ανά 100 προβλεπόμενες θέσεις. Συνολικά, ο αριθμός των ευρωπαϊκών σωφρονιστικών συστημάτων που αντιμετώπιζαν σοβαρή υπερπληρότητα αυξήθηκε από έξι τον Ιανουάριο του 2024 σε εννέα τον Ιανουάριο του 2025.
Η κατάσταση περιπλέκεται επιπλέον από τη κράτηση μεγάλου αριθμού συλληφθέντων σε αστυνομικά κρατητήρια. Μέρος αυτών των ανθρώπων υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να βρίσκεται στις Κεντρικές Φυλακές. Για να μειωθεί το βάρος στο σωφρονιστικό σύστημα, ορισμένες αστυνομικές εγκαταστάσεις ορίστηκαν επίσημα ως χώροι κράτησης βάσει υπουργικών διαταγμάτων.
Ένας ακόμη δείκτης από την έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης αφορά την υπηκοότητα των κρατουμένων.
Οι αλλοδαποί πολίτες αποτελούν το 54% του πληθυσμού των φυλακών της Κύπρου, δηλαδή περισσότερο από το ήμισυ όλων των υπό κράτηση. Η έκθεση συγκρίνει επίσης τη μέση ηλικία των κρατουμένων στις ευρωπαϊκές χώρες:
- Μέσος ευρωπαϊκός δείκτης — 39 έτη.
- Ιταλία και Πορτογαλία — 42 έτη.
- Μαυροβούνιο, Εσθονία και Σερβία — 41 έτη.
- Μολδαβία — 30 έτη.
- Σουηδία — 34 έτη.
- Γαλλία, Κύπρος και Δανία — 35 έτη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT). Η έκθεσή της δημοσιεύθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025 μετά από ειδική επίσκεψη στην Κύπρο που πραγματοποιήθηκε από την 1η έως τις 4 Απριλίου 2025. Η Επιτροπή επεσήμανε μια σειρά σοβαρών προβλημάτων:
- Υπερπληρότητα κελιών. Σε χώρους με έκταση μικρότερη των 6 τετραγωνικών μέτρων μπορούσαν να κρατούνται έως και τέσσερα άτομα αντί για ένα.
- Παραβίαση των συνθηκών υγιεινής. Λόγω έλλειψης προσωπικού ορισμένοι κρατούμενοι τη νύχτα δεν μπορούσαν να φτάσουν στην τουαλέτα και αναγκάζονταν να χρησιμοποιούν μπουκάλια και σακούλες. Η Επιτροπή χαρακτήρισε αυτές τις συνθήκες εξευτελιστικές.
- Βία μεταξύ κρατουμένων. Το προσωπικό δεν κατάφερνε πάντα να εγγυηθεί την ασφάλεια των υπό κράτηση.
- Ακατάλληλες συνθήκες για ανηλίκους. Σημειώθηκαν προβλήματα με την υγιεινή, την εκπαίδευση και την πρόσβαση σε χρήσιμες δραστηριότητες. Η Επιτροπή ζήτησε την επείγουσα μεταφορά των νεαρών κρατουμένων σε κατάλληλες εγκαταστάσεις.
- Ανεπαρκής προσοχή στις ανάγκες των γυναικών. Συνιστάται η εφαρμογή εξειδικευμένης προσέγγισης στην κράτηση και την αποκατάσταση των γυναικών κρατουμένων.
Ταυτόχρονα, η CPT σημείωσε ότι σε σύγκριση με το 2023 έλαβε σημαντικά λιγότερες καταγγελίες για σωματική βία από το προσωπικό των φυλακών. Ωστόσο, η έλλειψη προσωπικού παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Σύμφωνα με την Επιτροπή, ο ανεπαρκής αριθμός υπαλλήλων που εργάζονται άμεσα με τους κρατούμενους επέτρεψε στις πιο επιδραστικές ομάδες να επιβάλλουν τους δικούς τους κανόνες και ανεπίσημες τιμωρίες σε άλλους κρατούμενους.
Η Επιτροπή κάλεσε τις κυπριακές αρχές να αυξήσουν το προσωπικό, να βελτιώσουν την εκπαίδευσή του, να αποκαταστήσουν τον έλεγχο της κατάστασης στα ιδρύματα και να ενισχύσουν τα μέτρα πρόληψης της βίας. Σημειώθηκαν επίσης ελλείψεις στην ιατρική περίθαλψη, η ανάγκη προστασίας του απορρήτου των ασθενών και η ανάπτυξη ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης αυτοκτονιών.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Κύπρου Κώστας Φυτίρης δήλωσε την πρόθεσή του να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της υπερπληρότητας και να κατασκευάσει νέο σωφρονιστικό συγκρότημα.
Ωστόσο, το έργο αντιμετωπίζει οικονομικές και οργανωτικές δυσκολίες, καθώς και αντιρρήσεις από τις τοπικές αρχές. Αρχικά εξετάστηκαν τρεις πιθανές τοποθεσίες. Προτιμητέα ήταν η Μαθιάτης, αλλά εγκαταλείφθηκε λόγω του υψηλού κόστους δημιουργίας της απαραίτητης υποδομής.
Οι αρχές εξετάζουν πλέον τη δυνατότητα κατασκευής στην περιοχή Αγίου Σωζομένου. Η τελική απόφαση θα ληφθεί μετά την ολοκλήρωση των μελετών και την προετοιμασία του γενικού σχεδίου με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Ο Φυτίρης υποσχέθηκε να παρουσιάσει το γενικό σχέδιο στους ενδιαφερόμενους δήμους, ώστε να ενημερωθούν για το έργο και να υποβάλουν παρατηρήσεις. Δεν σχεδιάζεται η ολοκλήρωση της κατασκευής το 2027. Ο στόχος των αρχών είναι να φέρουν τον κατασκευαστικό εξοπλισμό στο χώρο έως το τέλος του 2027.
Το έργο έχει ήδη προκαλέσει αντίσταση σε τοπικό επίπεδο. Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι δήμοι της νότιας Λευκωσίας — Ιδαλίου και Λατσιά-Γερίου — ζήτησαν την ακύρωση της απόφασης για την τοποθέτηση των νέων Κεντρικών Φυλακών σε αυτή την περιοχή. Εκπρόσωποι των δήμων δήλωσαν ότι οι τοπικές αρχές δεν είχαν εμπλακεί επαρκώς στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αργότερα ο υπουργός πραγματοποίησε συνομιλίες με εκπροσώπους των δύο δήμων για να ξεκινήσει διάλογος και να συζητηθούν τα επόμενα βήματα.
Ο νέος διευθυντής θα πρέπει να αντιμετωπίσει όχι μόνο το πρόβλημα της υπερπληρότητας αλλά και μακροχρόνιες δυσκολίες στη λειτουργία του προσωπικού των φυλακών.
Ήδη από το 2014 ο Σάββας Χρήστου, τότε διοικητής της αστυνομικής μονάδας άμεσης επέμβασης (MMAD), είχε ετοιμάσει συστάσεις αφού η μονάδα του εργάστηκε για περίπου ένα μήνα στις Κεντρικές Φυλακές. Εκείνη την περίοδο το ίδρυμα αντιμετώπιζε σειρά αυτοκτονιών κρατουμένων: είχαν συμβεί πέντε τέτοιες περιπτώσεις. Ερευνάτο επίσης υποτιθέμενος βιασμός 22χρονου κρατούμενου, στον οποίο φέρονταν ύποπτοι τέσσερις άλλοι κρατούμενοι.
Στην επιστολή του ο Χρήστου επεσήμανε την έλλειψη ανώτερων αξιωματικών, τον ανεπαρκή έλεγχο της εργασίας του προσωπικού, την απουσία τακτικών συσκέψεων και την αδύναμη συντονισμό μεταξύ των υπαλλήλων. Η προετοιμασία για έκτακτες καταστάσεις ήταν ελάχιστη ή σχεδόν ανύπαρκτη. Κατά την εκτίμησή του, το υψηλό φόρτο εργασίας αύξανε το άγχος, επιδείνωνε το ηθικό του προσωπικού και δυσχέραινε τη χορήγηση ετήσιων αδειών.
Πολλά από αυτά τα προβλήματα παραμένουν επίκαιρα και σήμερα. Στα μέσα Σεπτεμβρίου 2026 τα συνδικάτα των υπαλλήλων των φυλακών συζήτησαν με τον υπουργό Δικαιοσύνης τα εξής θέματα:
- Έλλειψη προσωπικού και μέτρα για την προσέλκυση νέων υπαλλήλων.
- Αρχικούς μισθούς και επαγγελματική εξέλιξη.
- Προστασία και εκπαίδευση των εργαζομένων.
- Δημιουργία μπλοκ μέγιστης ασφάλειας και μονάδας άμεσης επέμβασης.
- Αλλαγή της διοικητικής δομής του σωφρονιστικού συστήματος.
Ένα ακόμη μακροχρόνιο πρόβλημα είναι η χρήση κινητών τηλεφώνων από τους κρατούμενους.
Παρά τις προηγούμενες δηλώσεις των αρχών και τις προσπάθειες εισαγωγής τεχνικών λύσεων, το σύστημα αποκλεισμού σήματος κινητής τηλεφωνίας στις Κεντρικές Φυλακές δεν έχει ακόμη επιτύχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
Στις 31 Ιουλίου 2026 ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτίρης δήλωσε στον τηλεοπτικό σταθμό ANT1 ότι το πρόβλημα πρέπει να επιλυθεί μετά την εγκατάσταση τρίτου συστήματος αποκλεισμού σήματος. Κατά την εκτίμησή του, ο εξοπλισμός έπρεπε να εμφανιστεί έως το τέλος του 2026.
Έτσι, η νέα ηγεσία θα πρέπει να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα ζητήματα υπερπληρότητας, υποτροπής, έλλειψης προσωπικού, ασφάλειας των κρατουμένων και τεχνικού ελέγχου εντός της φυλακής. Η επιτυχία των μεταρρυθμίσεων θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τον νέο διευθυντή αλλά και από τη χρηματοδότηση, τις αποφάσεις προσωπικού και την υλοποίηση του σχεδίου κατασκευής νέου συγκροτήματος.
https://cyprusbutterfly.com.cy/news/tyurmyi-kipra-na-grani-krizisa
